Tumatanggap na ang Komisyon sa Wikang Filipino ng mga lahok para sa dalawang timpalak nito kaugnay ng taunang pagdiriwang ng “Araw ni Balagtas” tuwing ikalawa ng Abril.

Ang Una ay ang TALAANG GINTO: GAWAD SURIAN SA TULA-GANTIMPALANG ANTONIO LAPERAL TAMAYO na bukas sa lahat maliban sa mga kawani ng KWF at mga kaanak nito.

Sa taong ito, tanging ang mga lahok lamang na may sukat at tugma ang maaaring tanggapin ng lupon sa tula.

Ang pangalawa ay ang pambansang TIMPALAK SA PAGTATANGHAL NG DULA na La India Elegante y El Negrito Amante na sinulat ni Francisco ‘Balagtas’ Baltazar. Bahagi lamang ng piyesa nito ang itatanghal at ito ay makukuha sa KWF o dito i-click. Bukas ang timpalak sa mga guro sa elementary at sekundarya, publiko at pribado man.

Ang huling araw ng pagsusumite ng mga lahok para sa dalawang timpalak ay sa Marso 12 at 15, 2010 ayon sa pagkakasunod. Ang lahok ay maaaring dalhin nang personal ng mga kalahok para sa timpalak sa tula at ng kinatawan ng grupo para sa pagtatanghal ng dula o ipadala sa pamamagitan ng koreo o courier sa :

Lupon sa Tula o Lupon sa Pagtatanghal ng Dula
Komisyon sa Wikang Filipino
2/F Watson Bldg., 1610 J.P. Laurel Street
San Miguel, Manila

Bukas na rin ang nominasyon para sa taunang parangal na GAWAD FRANCISCO BALAGTAS. Para sa detalye nito o tumawag sa telepono bilang 7362525 local 105 at 7363832 para sa katanungan sa mga timpalak.

Sa ikalawang pagkakataon ay muling nakiisa ang Komisyon sa Wikang Filipino sa taunang pagdiriwang ng Araw ng mga Dumagat na ginanap noong Enero 10, 2010 sa National Power Corporation Compound, Hilltop, Norzagaray, Bulacan.

Matagumpay na pinangunahan ni KWF Punong Komisyoner Jose Laderas Santos ang pakikisalamuha sa mga katutubong Dumagat. Samantala, masigasig na ginampanan ng mga kawani ang nakatalagang mga gawaing pangwika ng kani-kanilang sangay.

Pinangunahan ni Aries Burgos, 5 taong-gulang ang Tatlumpu’t Dalawang (32) mga batang Dumagat sa timpalak sa pagtukoy ng pangalan ng karaniwang mga bagay na ipinapalagay na alam na ng mga batang Dumagat. Ang mga larawang-guhit gaya ng bahay kubo, mga gamit na makikita sa kusina, mga instrumento sa pagtugtog ay matiyagang inihanda at iginuhit na lahat ni G. Dodie Roldan na kasama rin ni G. Jesus Ferrer na nangasiwa sa timpalak para dito. Pinamahalaan din nina G. Ferrer at G. Roldan ang patimpalak sa pagbigkas ng tulang may pamagat na Ako ay Dumagat na magkatuwang na isinulat nina Punong Komisyoner Jose Laderas Santos at G. Jesus Ferrer ng Sangay ng Impormasyon at Publikasyon. Sina Abigail Bihasa at Sheryl Friginal ang dalawang dalagitang Dumagat na napakiusapang lumahok sa timpalak para bumigkas ng tula sa tulong ng gurong si Emerenciana Sembrano ng Sitio Basyo, Doña Remedios Trinidad, Bulacan at ni Sgt. Arnel R. Targa, Detachment Commander, Suha Checkpoint, Norzagaray, Bulacan.

Pinangasiwaan ng Sangay ng Pagsasalingwika sa pamamagitan ni Bb. Rosie Martinez ang pagpapa-awit ng mga katutubong awitin ng mga Dumagat. Dalawang awiting Dumagat “Be De Edup Mo” at Podiin, Podiin Eya (Purihin, Purihin Siya) ang ipinarinig ni Gng. Myra Cruz ng Sitio Manalo, Norzagaray, Bulacan. Inawit naman ni G. Raymon Villianida ang “Nototol Kami” (Lalakad na Kami).

Pinangunahan ng Puno ng Sangay ng Lingguwistika, Dr. Leticia Macaraeg at mga kasama nito ang pagpapakuwento sa mga katutubong Dumagat at pagpapasulat ng kuwento ng mga ito sa kanilang wika at pati na rin ng salin ng kuwento sa wikang Filipino. Isang katutubong kuwentong Dumagat ang ibinahagi ni G. Dominador Friginal; ikinuwento naman ni Araceli Torres ang simpleng pamumuhay nila sa kabundukan; at tungkol sa pamanhikan at kasal ang isinalaysay ni G. Francisco dela Rosa. Samantala, naroon pa rin ang gurong si Emerenciana Sembrano na siyang matiyagang nagsulat ng mga kuwentong isinalaysay ng tatlo sa wikang Dumagat at pati na ang salin nito sa Filipino.

Nakapangalap ng mga katawagan/salitang Dumagat sina Dr. Miriam P. Cabila, Gng. Evelyn E. Pateño at Gng Rena N. Bondame ng Sangay ng Leksikograpiya sa pamamagitan ng pakikipanayam sa mag-asawang Romy at Melanie Samson ng Boloan, Ilog Bayan, Nueva Ecija at kay Gng Espie O. Fortuna ng Bulacan.

Samantala, si Komisyoner Bernard R. Masinas kasama si Bb. Martinez ng Sangay ng Pagsasalingwika ay naging abala rin sa pakikipanayam kay Gng. Myra Cruz, isang katutubong Dumagat. Nakapagtipon si Komisyoner Masinas ng ilang mga karaniwang pambati/katanungan at parirala sa wikang Dumagat na may salin sa Filipino. Naipasalin din ni Komisyoner Masinas sa wikang Dumagat ang tulang “Ako ay Dumagat” ang piyesang ginamit sa timpalak sa pagbigkas ng naturang tula.

Ang mga Dumagat ay isang grupo ng mga katutubo na may sariling wika at kultura. Sang-ayon sa Ethnologue kilala rin sila sa mga pangalang Umiray Dumaget at Umiray Agta. Matatagpuan sila sa lalawigan ng Quezon bagama’t may mga Dumagat na makikita rin sa ilang lugar sa Bulacan at Nueva Ecija. Ayon sa datos ng Summer Institute of Linguistics noong 1994 ang populasyon ng Dumagat ay tinatayang umaabot sa Tatlong Libo. Bukod sa kanilang katutubong wika, karamihan sa mga Dumagat ay matatas din sa wikang Tagalog at Iluko.

Nasa ika-68 taon na ang ugnayang ito sa mga Dumagat na sinimulan ni Gen. Alejo Santos noong 1947. Ang krusadang ito ay itinuloy ng kanyang mga anak sa pangunguna ni Dr. Rene Santos at ngayon ay pinangungunahan ng kanyang biyudang si Gng. Amy Santos katuwang ang anak na si Rene Boy Santos. Maraming samahang sibiko ang nakiisa sa okasyon at tunay na naging masaya ang lahat sa maghapong gawain.

Napasakamay ni David Michael M. San Juan ang titulong Mananaysay ng Taon” “ng magwagi ng unang gantimpala ang kanyang sanaysay na “Kontra- Gahum: Ang Lahatang Panig at Kapit-sa-Patalim na Pag-unlad at Pagsulong ng Wikang Pambansa Mula sa Panahon ng Kolonyalismo Hanggang sa Bungad ng Ikalawang Milenyo” sa katatapos na timpalak sa Gawad Surian sa Sanaysay 2009.

Pumangalawa si Dr. Leodivico C. Lacsamana, tagapangulo, Kagawaran ng Filipino sa College of Arts & Sciences, University of Asia and the Pacific sa kanyang sanaysay na “Bayang Binigyan ng Wika, Wikang Nagtanghal sa Bayan: Ang Paglaganap ng Wikang Filipino Mula Baler Hanggang Buong Pilipinas.”

Nasungkit naman ni Jonnabelle V. Asis, associate professor sa Departamento ng Sosyolohiya, UP Diliman ang Ikatlong Gantimpala sa kanyang akdang “Wikang Filipino – Binhi ng Pagkakaunawaan Tungo sa Panlipunang Pagkakaisa at Pagbabago.”

Nagwagi ng karangalang-banggit ang mga sumusunod: Robinson K. Cedre, kilalang tagapagsanay sa mga Theatre Arts Workshop atb., “Pasyon at Ebolusyon ng Wikang Filipinong Binhi sa Sinapupunan ng Baler… Nag-usbong at Lumaganap sa Mayamang Kaisipan ng Pinagpalang Luzvimindang Mahal”; Dr. Emmanuel S. Gonzales, full professor, Institute of Arts and Sciences, Department of Language and Literature, Far Eastern University, “Wikang Filipino, sa Pusod ng Baler: Isang Pagkilala, Pagtanggap at Pagpapalaganap sa Buong Pilipinas”; at Irene Alis-Brillo, librarian sa University of the Cordilleras Grade School/High School Department, “Baler at ang Wikang Filipino.”

Tinanggap ng mga nagsipagwagi ang kani-kanilang tropeo/plake at gantimpalang salapi sa mismong programa ng Araw ng Gawad na idinaos sa Century Park Hotel, Malate, Maynila noong Agosto 28, 2009.

Ang Lupon ng Inampalan ay pinangunahan ng tagapangulo nito na si Prof. Patrocinio V. Villafuerte, Puno ng Kagawaran sa Filipino, Pamantasan Normal ng Pilipinas; mga kagawad na sina Dr. Pamfilo D. Catacataca, Propesor, National Teachers College at Retiradong Direktor IV, Komisyon sa Wikang Filipino at Dr. Teresita F. Fortunato, pangulo, PSLF at propesor, DLSU-Manila.

Ang talumpati ni David Micheal San Juan:

“Sa kagalang-galang nating panauhing pandangal, Senador Edgardo Angara, sa pinagpipitagang tagapangulo ng Komisyon sa Wikang Filipino, Ginoong Joe Lad Santos, sa iba pang mga komisyuner ng KWF, sa mga hurado ng patimpalak, sa iba pang gagawaran ng parangal, sa lahat ng mga panauhin, mga kababayan, isang magandang araw po sa inyong lahat.

Sa pangalan po ng iba pang nagwagi sa patimpalak ay malugod kong tinatanggap ang unang gantimpala sa Gawad Surian sa Sanaysay para sa taong ito. Lubos po ang aming pasasalamat sa karangalang ipinagkaloob ng KWF at ng mga hurado, sa kabila ng relatibong pagkabagito ng aming mga panulat.

Isang malaking karangalan ang mabigyan ng pagkilala sa pagsulat sa isang wikang lahatang-panig na sumusulong at umuunlad kahit na ginigipit, sinisikil, isinasantabi at minamaliit sa sarili nitong bansa – ang wikang Filipino.

Ang bawat titik na maisulat sa wikang pambansa ay mabisang gamot sa sisinghap-singhap nating bayan. Ang bawat pagsulong ng wikang Filipino ay tagumpay ng sambayanang Pilipino tungo sa kalayaang pampulitika at kaunlarang pang-ekonomiya. Ang bawat tagumpay ng wikang pambansa ay malaking igpaw ng pangkalahatang pagsisikhay upang mahubog ang pambansa at makabansang kamalayan ng mga mamamayan sa kapuluan.

Binura ng mahigit 300 taon sa ilalim ng Krus at Espada ang oportunidad natin na maagang makabuo ng pambansa at makabansang kamalayan na isang mahalagang sangkap sa kaunlaran.

Samantala, inilapat ng mga Amerikano ang mapaminsalang “psychological cloning” na siyang lalong nagpalabnaw sa ating nasyonalismo sa wika, sa kultura at maging sa ekonomya.

Patuloy na ipinangangalandakan ng mga ignorante ang diumano’y superyoridad ng wikang Ingles. Sa mga bulwagan ng kapangyarihan naman ay iwanawasiwas ang bandila ng lubusang pagbibigay-karapatan sa mga dayuhan na ariin, angkinin at gamitin ang lupa at iba pang likas na yaman ng bayan, bilang diumano’y tanging paraan upang umunlad ang buhay ng sambayanan, sa himig ng isang kanluraning sayaw. Samakatwid, tila walang masasabing pambansa at makabansang kamalayan sa buong Pilipinas sa kasalukuyan. Isang mahalagang hakbang sa pagbuo ng pambansa at makabansang kamalayan ang paggamit at pagpapaunlad ng wikang Filipino sa lahat ng posibleng larangan.

Gayunman, dapat nating tandaan na ang lingguwistikong gahum o pangingibabaw ng Ingles sa ating bayan ay bahagi lamang ng mas masaklaw at mas masalimuot na “psychological cloning” na ipinataw sa atin ng mga mananakop lalo na ng mga kampon ni Uncle Sam.

Kailangan nating lahatang-panig na isulong ang nasyonalismo sa wika, sa edukasyon, sa kultura, sa pulitika at lalung-lalo na sa ekonomya. Hangga’t ang ekonomya ng bansa ay lubusang napangingibabawan ng mga dayuhan, hindi lubusang mahuhubog ang sambayanang may kakanyahan.

At paano naman mahihikayat ang mga mamamayan na iwaksi ang sobrang pagsandig sa dayuhan na nagpabansot sa ating pambansa at makabansang kamalayan? Simple ngunit kumplikado – kailangan nating salitain, basahin, sulatin, gamitin, palaganapin at namnamin ang wikang Filipino upang ang pag-iisip na Amerikanisado o lutong-Kanluranin ay mapalitan ng orihinal, nagsasarili at malayang kaisipan na magbubunsod malaon ng ekonomyang malaya sa kontrol ng dayuhan, at kung gayo’y higit na magbibigay ng kapakinabangan sa naghihikahos nating bayan.

Hindi po ako ang nagsabi nito. Nirepaso ko lamang po ang sinabi ni Dr. Jose Rizal sa pamamagitan ni Simoun sa ikapitong kabanata ng El Filibusterismo. Aniya, “…habang pinananatili at pinangangalagaan ng mga mamamayan ang kanilang wika, pinananatili at pinangangalagaan din nila ang tanda ng kanilang kalayaan gaya rin ng pagpapanatili at pangangalaga ng tao sa kanyang kalayaan habang kanyang pinanghahawakan ang sarili niyang paraan ng pag-iisip.”

Isapuso natin ang winika ni Simoun at tuluy-tuloy tayong magsikhay at mag-ambag sa pagbuo ng isang bansang marangal, masaya, maunlad, malaya at mapayapa.

Mabuhay ang wikang Filipino! Mabuhay ang sambayanang Pilipino! Maraming salamat po.”

Ang Ikalawang Gawad Sagisag Quezon na isang parangal para sa mga kasalukuyang bayani ng wika ay ipinagkaloob sa mga piling indibiduwal at institusyon noong Agosto 2, 2009 sa programang “Sining Gising” ng NBN Channel 4 kaalinsabay ng pagdiriwang ng Buwan ng Wikang Pambansa 2009.

Pinangunahan nina Mahistrado Antonio Eduardo B. Nachura ng Korte Suprema, Monsignor Sabino A. Vengco, Jr. ng Simbahang Katolika at G. Edgardo M. Reyes, batikang nobelista, kuwentista at direktor sa pelikula ang mga tumanggap ng Gawad Sagisag Quezon. Ginawaran ang bawat isa ng isang plake ng karangalan.

Si Kgg. Eduardo B. Nachura, Mahistrado ng Korte Suprema, ay ginawaran dahil sa kanyang pagpapatupad ng Saligang Batas na may mga probisyon ng pagpapahalaga sa wika mula pa nang siya ay kinatawan ng ika-2 distrito ng Samar; Si Monsignor Sabino A. Vengco, Jr., isang alagad ng simbahan na ang kanyang mga gawaing pangsangkatauhan ay ganap na naipatutupad sa paggamit ng wikang Filipino sa kanyang pagmimisa, pangangaral, homily, pagtuturo at pagsusulat; si G. Edgardo M. Reyes, ay ginawaran sa kanyang mga nobela, kuwento, sanaysay, kolum at mga pag-aaral at pag-aambag sa leksikograpiya at ortograpiya ng wika na itinuturing na kaban ng yaman ng panitikang pilipino.

Ang iba pang ginawaran ay ang dating Senador Vicente C. Sotto III sa kanyang paggamit ng wikang pambansa hangga’t maaari sa pagpapatupad ng mga probisyon ng Dangerous Drug Board bilang tagapangulo at miyembro ng Lupon ng mga Direktor nito at bilang mahusay na kompositor ng tanyag na mga awiting “Magkaisa” at “Dakilang Lahi”; Ang Makata ng Cellphone Frank G. Rivera dahil sa kanyang pagbabahagi ng malawak na kaalaman sa larangan ng sining na sumasalamin sa kaluluwa ng ating wika, lahi at kultura at sa pagtatamo ng iba’t ibang gawad, parangal at pagkilala mula sa iba’t ibang samahang pangwika, pansining at pangkultura; Prof. Arthur P. Casanova sa kanyang pagiging dalubhasa sa wikang pambansa ay milyun-milyong sambayanan ang nabiyayaan ng kanyang paggamit at pagsusulong ng wikang Filipino sa pagtuturo, pagsusulat ng libro, panitikan, dula, sanaysay, tula, mga kuwentong pambata, at iba pa; G. Angel C. Cacnio, isa sa iginagalang na pintor ng bansa kabilang sa mga bantog niyang likhang-sining ay ang kabayanihan nina Mabini, del Pilar, Manuel Roxas atb. Siya rin ang gumuhit ng larawan ni Pangulong Manuel Luis Quezon sa beinte pesos ng perang Pilipino na opisyal na ipinalabas ng Bangko Sentral ng Pilipinas. G. German Moreno, haligi ng pelikulang Tagalog bilang artista at direktor, sa ilang pahayagang wikang katutubo ang gamit, at nakalikha ng mga salita, prase at bigkasing palasak sa kasalukuyan; Radyo Balintataw, may apat na dekada nang nagpapaunlad ng wika sa radyo, telebisyon at pelikula mula nang itatag ni Gng. Cecile Guidote-Alvarez at umani na ng maraming parangal mula sa mga samahang sibiko, pangkultura at pangwika at ang Philippine Charity Sweepstakes Office dahil sa paggamit ng wikang Filipino sa kanilang mga slogan na nagbibigay ng pag-asa at mga katuparan gaya ng mga mensaheng: “Ang nagwawagi ay di umaayaw, ang umaayaw ay di nagwawagi”, “Haplos mo haplos ko”, “Dampi ng pagmamahal” at “Walang kupas.”

Ang GAWAD SAGISAG QUEZON ay bunga ng pagtutulungan ng Komisyon sa Wikang Filipino na kinakatawan ni Punong Komisyoner Jose Laderas Santos, Samahan ng mga Manananggol na Nagtapos sa MLQU sa pangunguna ng tagapagtatag nito, Atty. Pete S. Principe at ng Quezon City Academy sa pamumuno ng pangulo nito. Prof. Tomas C. Ongoco ay kaisahang parangal sa ngalan ng mga dakilang adhika at lunggati ng Ama ng Wikang Pambansa, Pangulong Manuel Luis Quezon at sa diwa ng (KKK) Katarungan, Kultura at Kapatiran (KAWIKA)